Wat is soevereine cloud of cloud 3.0?

Cloud 3.0 of soevereine cloud is de volgende stap in cloud computing en richt zich op lokale controle, compliance en onafhankelijkheid. Europa is nu nog te sterk afhankelijk van Amerikaanse hyperscalers zoals Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure en Google Cloud; dominante technologiebedrijven die grootschalige cloudinfrastructuur en datadiensten aanbieden. Dat brengt risico’s met zich mee voor data-soevereiniteit en geopolitieke stabiliteit.

In dit blog leggen we je uit wat cloud 3.0 of soevereine cloud precies is en waar Europa nu staat in zijn digitale onafhankelijkheid. Ook gaan we in op wat dit betekent voor jouw bedrijf en hoe je kunt beginnen met deze transitie als je dat wilt.

Waarom is soevereine cloud of cloud 3.0 een belangrijke ontwikkeling?

De digitale wereld verandert snel en als bedrijf en IT-er sta je voor een cruciale vraag: hoe behoud je controle over je data en technologie in een tijd waarin cloud computing steeds dominanter wordt? Cloud 3.0 of soevereine cloud is niet zomaar een nieuwe technologie, maar een fundamentele verschuiving in hoe we omgaan met data, privacy en digitale onafhankelijkheid. Voor bedrijven in Europa is dit een gamechanger.

Waarom? Omdat het je de mogelijkheid geeft om je digitale infrastructuur en data weer onder eigen controle te krijgen. Helemaal in overeenstemming met lokale wetgeving, en met minder afhankelijkheid van buitenlandse Tech giganten.

 

Wat is cloud 3.0 en wat zijn de verschillen met cloud 1.0 en 2.0?

Cloudcomputing begon met cloud 1.0 dat zich richtte op het verplaatsen van on-premises servers naar de cloud. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van virtuele machines, Infrastructure-as-a-Service (IaaS) en standaard cloudopslag. Met als doel kostenbesparing, vermindering van fysiek beheer en operationele efficiency.

Opvolger cloud 2.0 is wezenlijk anders omdat hierbij applicaties specifiek worden gebouwd voor de cloud. Bij cloud 2.0 hyperscalers zoals Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure en Google Cloud draait het om Platform-as-a-Service (PaaS), AI en cloudspecifieke architecturen. Met als doel snelheid, betere schaalbaarheid, AI/machine learning en databeheer.

Cloud 1.0 draait om ‘Waar staat data?’ en cloud 2.0 om ‘Wat kun je met data?’ Cloud 3.0 richt zich echter op het terugwinnen van digitale soevereiniteit en het verminderen van afhankelijkheid van niet-Europese spelers. Een soevereine cloud opereert volledig binnen de wetten en regels van een specifiek land of regio. Dit betekent dat je data fysiek binnen Europa blijft. Het staat onder jouw controle en voldoet daarmee aan lokale compliance- en veiligheidseisen.

 

Aspect	cloud 1.0	cloud 2.0	cloud 3.0 (soevereine cloud)
Infrastructuur	Centrale datacenters, vaak on-premise	Hyperscalers (AWS, Azure, Google Cloud)	Distributed cloud, vaak lokaal gehost
Controle	Volledige controle door organisatie	Gedeelde controle met cloudprovider	Volledige controle door organisatie, voldoet aan lokale wetgeving
Kosten	Hoge initiële investeringen in hardware	Pay-as-you-go model, schaalbaar	Potentiële kostenbesparingen op lange termijn, minder afhankelijkheid van dure hyperscalers
Flexibiliteit	Beperkte flexibiliteit, schaalbaarheid	Hoge flexibiliteit en schaalbaarheid	Flexibel, met focus op lokale compliance en veiligheid
Risico’s	Hoog risico op vendor lock-in, beperkte schaalbaarheid	Risico op vendor lock-in, afhankelijkheid van hyperscalers	Verminderd risico op vendor lock-in, beter in lijn met lokale wetgeving

(Bovenstaand de belangrijkste verschillen tussen cloud 1.0, 2.0 en een soevereine cloud)

Cloud 3.0 is dus niet alleen een technologische upgrade, maar een strategische keuze om je data en digitale infrastructuur te beschermen tegen buitenlandse inmenging. En om te voldoen aan steeds strengere privacywetgeving, zoals de GDPR en de EU Data Act.

Europa versus de VS: hoever zijn we met onze digitale soevereiniteit?

Europa is momenteel nog sterk afhankelijk van Amerikaanse cloudtechnologie. De VS domineert de Tech markt en Europa loopt achter. Dat vormt een risico voor onze digitale soevereiniteit, omdat de VS niet langer een vanzelfsprekende bondgenoot is. Dat kan leiden tot geopolitieke kwetsbaarheden.

Europa probeert met eigen initiatieven zoals GAIA-X, EUCS en het Nederlandse Rijkscloud stappen te zetten om deze afhankelijkheid te verminderen. Samen met Europese bedrijven bouwen zij aan een cloudinfrastructuur die voldoet aan strenge privacy- en veiligheidseisen zoals GDPR, NIS2, de EU Data Act, en de AI Act. De focus licht daarbij op het beschermen van data en het stimuleren van digitale soevereiniteit.

Maar er zijn ook uitdagingen: fragmentatie tussen lidstaten, gebrek aan schaal, en afhankelijkheid van Amerikaanse hardware en software beperken de Europese digitale onafhankelijkheid. De roep om meer digitale soevereiniteit klinkt steeds luider, maar de weg daarnaar toe is complex en lang. Het is niet alleen een kwestie van het wisselen van e-mailservice of tekstverwerkingsprogramma. Het gaat om het vervangen van de bouwstenen van de digitale infrastructuur door Europese alternatieven.

 

Voorbeelden van Europese cloudinitiatieven

Gaia-X streeft naar een veilige, open en soevereine digitale infrastructuur. Het ontwikkelt in een gefedereerde infrastructuur standaarden en open-source software om cloud- en datadiensten in een decentraal netwerk met elkaar te verbinden. Zodat Europese bedrijven en gebruikers de controle behouden over hun toegang tot en gebruik van de data.

Gaia-X wordt gezien als een cruciale stap voor Europa om minder afhankelijk te worden van niet-Europese technologieën en om de digitale soevereiniteit te versterken. Het project is een samenwerking tussen Duitsland, Frankrijk en andere Europese landen. Gaia-X wordt ondersteund door een non-profit vereniging met vele partners uit de industrie, overheid en wetenschap.

EUCS van Europese Commissie

De Europese Commissie heeft ook een cloudstrategie uitgezet, genaamd EUCS. EUCS staat voor European Union Cybersecurity Certification Scheme for Cloud Services. Dit raamwerk, opgezet onder de EU-Cybersecuritywet, focust zich op het standaardiseren van de beveiliging van clouddiensten (IaaS, PaaS, SaaS) in de hele EU. Het doel is om het vertrouwen in en gebruik van clouddiensten te vergroten en een markt voor Europese cloud-aanbieders te creëren.

Deze laatste groep kan via een uniform certificeringsproces aantonen dat zij voldoen aan hoge Europese veiligheidsstandaarden. In Nederland is de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur betrokken bij de invulling en het toezicht.

De belangrijkste kenmerken van het EUCS zijn:

• Drie betrouwbaarheidsniveaus Basic, Substantial en High; afhankelijk van het risicoprofiel van de dienst
• Deelname is vrijwillig, maar lidstaten kunnen het verplicht stellen voor kritieke infrastructuur of overheden via wetgeving zoals de NIS2-richtlijn.
• Transparantie over de locatie waar data wordt opgeslagen en verwerkt.
• Vervanging van verschillende nationale certificeringen in Europa

 

Nederlandse initiatieven soevereine cloud

De Nederlandse Gaia-X hub, BIT, Intermax, Info Support, SURF, AMS-IX en TNO hebben samen een nationale testomgeving voor cloud gebouwd. Clouddienstverleners onderzoeken er hoe ze kunnen samenwerken en voldoen aan cloudstandaarden, specificaties en regels bijvoorbeeld van Gaia-X. Ook is de Nederlandse testomgeving gekoppeld aan Italiaanse en Spaanse testomgevingen om cloud federatie principes over de landsgrenzen heen te realiseren. Deze Europese testinfrastructuur brengt de techniek in de praktijk die cloudproviders in staat stelt samenwerkende clouddiensten aan te bieden in een open ecosysteem.

Nederlandse Rijkscloud

De Nederlandse Rijkscloud bouwt een nationale cloudinfrastructuur voor kritieke overheidsdiensten. Voor de meest gevoelige data (zoals gegevens van de Belastingdienst, politie of inlichtingendiensten) vertrouwt de overheid namelijk niet op de publieke cloud van Microsoft of Amazon. Deze data blijft met eigen datacenters in de Rijkscloud, volledig onder beheer en beveiliging van de Nederlandse staat.

Daarnaast investeert de Nederlandse overheid via het Nationaal Groeifonds tientallen miljoenen euro’s in projecten zoals de Cloud Infrastructuur Coalitie (CIC). Het CIC helpt cloud-aanbieders hun diensten op te schalen naar een niveau dat concurreert met grote spelers.

Ook is in januari 2026 de Nederlandse Soevereine Datacenter Coöperatie (NSDC) opgericht. Een samenwerkingsverband van Nederlandse en Europese datacenters om de krachten te bundelen.

Markt-initiatieven

Vanuit het Nederlandse bedrijfsleven zijn ook een aantal initiatieven van de grond gekomen. Zo lanceerde Dutch Alternatives in november 2025 een online platform met een overzicht van soevereine, Nederlandse cloudproviders. Daarnaast werkt de Dutch Cloud Community aan een keurmerk die organisaties inzicht geeft in hoeverre een cloudprovider echt onafhankelijk is van buitenlands wetgeving. Ook zijn er allerlei cloud-aanbieders die zich soevereine cloud-aanbieders noemen. Een voorbeeld daarvan is Fundaments dat profileert als 100% Nederlandse soevereine cloud waarbij data fysiek en juridisch in Nederland blijft.

 

Wat betekent soevereine cloud voor jouw bedrijf?

De roep om digitale soevereiniteit klinkt ook in Nederland steeds luider. Wil of moet je als bedrijf meebewegen in deze ontwikkeling dan sta je als management en IT voor een aantal belangrijke overwegingen en keuzes.

Volledige migratie of hybride aanpak

Je kunt kiezen voor een volledige migratie naar een soevereine cloud. Of voor een hybride aanpak waarbij je bepaalde workloads in een soevereine cloud plaatst en andere bij hyperscalers laat. Een hybride aanpak kan flexibiliteit en kostenbesparingen bieden, maar is complexer om te beheren.

Kiezen van de juiste Europese provider

Bij het kiezen van een Europese cloudprovider moet je letten op criteria zoals compliance, prijs, support en integratiemogelijkheden. Het is belangrijk om een provider te kiezen die voldoet aan de specifieke behoeften en wettelijke eisen van jouw organisatie.

Voorbereiding IT-team en contracten

De transitie naar een soevereine cloud vraagt om training en change management voor je team. Ook moeten bestaande contracten bij hyperscalers beoordeeld en mogelijk heronderhandeld of beëindigd worden. Dit kan complex zijn en vereist een zorgvuldige planning om verstoringen te minimaliseren.

 

Stappenplan veilig migreren naar soevereine cloud

Heb je de beslissing genomen om te migreren naar een soevereine cloud? Dan zijn er een aantal stappen die je kunt nemen om deze transitie veilig te doorstaan.

1. Audit huidig cloudgebruik

Begin met een audit van het huidige cloudgebruik door je bedrijf. Identificeer welke data kritiek is en waar deze data zich bevindt. Dit geeft je inzicht in de huidige situatie en helpt bij het opstellen van een migratieplan.

2. Opstellen roadmap

Stel een duidelijke roadmap naar meer soevereiniteit op. Verplaats bijvoorbeeld eerst niet-kritieke workloads. Dit helpt je om risico’s te minimaliseren en de transitie geleidelijk te laten verlopen.

3. Betrek juridische en compliance-collega’s

Betrek collega’s of experts buiten je organisatie met juridische en compliance-kennis in de besluitvorming. Zo zorg je ervoor dat je alle wettelijke en regelgevende vereisten naleeft en voorkomt boetes en juridische risico’s.

4. Implementatie en training

Implementeer de nieuwe cloudoplossing en investeer in training en change management van je IT-team.

 

Samenvatting

Cloud 3.0, de soevereine cloud, is een onvermijdelijke stap als behoud van digitale onafhankelijkheid, databescherming en voldoen aan lokale wetgeving voor jouw bedrijf noodzakelijk is. Die stap vraagt om weloverwogen keuzes en een gestructureerde aanpak. Een ervaren cloud migratieconsultant kan helpen om de overgang soepel te laten verlopen en risico’s te minimaliseren.

Meer informatie

Verder praten met een expert over de toekomst van jouw digitale infrastructuur? We komen graag met je in gesprek. Een adviesgesprek vraag je hier aan.